Ռաֆայել Պատկանյան | Արաքսի արտասուքը | համառոտ



Միքայել Նալբանդյանը այսպես է գրում Ռաֆայել Պատկանյանի նշանավոր  բանաստեղծության մասին. «Ես տասնյակ անգամներ կարդացել եմ «Արաքսի արտասուքը» և միշտ հիացել եմ, որովհետև դորա մեջ լսում և զգում եմ հայ ազգի իղձը, որովհետև այն ճշգրիտ և գեղեցիկ խոսում է ազգի ցավերի մասին»:
Րաֆֆին այս բանաստեղծությունը կոչել է «Հայ պոեզիայի թագուհի»:
Արաքս գետը հայերի համար նույնն է, ինչ Գանգեսը՝ հնդիկների, Նեղոսը՝ եգիպտացիների, կամ Հռենոսը՝ գերմանացիների համար: Այն բովանդակում է իր մեջ մայրական սկզբունքի խորհրդանիշը:
 Հին կտակարանում Արաքսը կոչվել է Գիհոն և համարվել է դրախտի չորս գետերից մեկը:
Պատկանյանի բանաստեղծության մեջ Մայր-Արաքսը վշտահար է: Բանաստեղծը «քայլամոլոր» շրջում է գետի ափերով և նրա պղտոր ալիքները դիտելով՝ փորձում պեղել պատմական հիշողությունը: Զրույցը գետի հետ սկսվում է հարցով և դա թույլ է տալիս այս բանաստեղծությունը գեթ ձևաբանորեն դասել ռոմանտիկական այն հարացույցին, որի բարձր նմուշներն են Եվրոպայում Լամարթինի «Լճակը», «լճային դպրոցի» բանաստեղծների շատ գործեր և զուտ ձևաբանորեն նաև Դուրյանի «Լճակը»:

 -Արա՛քս, ինչու ձկանց հետ
 Պար չես բռնում մանկական,
 Դու դեռ ծովը չհասած
 Սգավոր ես ինձ նըման:

Հարցը առաջ է բերում Արաքսի վրդովմունքը: Գետը հիշում է, որ ժամանակին, երբ դեռ գոյություն է ունեցել հայոց պետականությունը, ինքը եղել է թագուհի: Ոչինչ չի մնացել հին ժամանակներից, քանի որ իր ջրերն են մտնում «ճպռոտ աչքերով» օտարները, իսկ հպարտ գետը օտար փեսա չի ընդունում: Հայաստանի անկախության հավատարիմ այրին է Արաքսը:

-Խիզա՜խ, անմի՜տ պատանի,
Նիրհս ինչո՞ւ դարևոր
Վրդովվում ես, նորոգում
Իմ ցավերը բյուրավոր:

Սիրելիի մահից հետ
Ե՞րբ ես տեսել, որ այրին
Ոտքից գլուխ պճնվի
Իր զարդերով թանկագին:

Մայր-Արաքսը երազում է այն պահը, երբ իր որդիները կհամախմբվեն, և այն ժամանակ միայն ինքը նորից շքեղորեն կզարդարվի: Բանաստեղծության ավարտը որոշակիորեն նաև կոչ է ցարական բռնապետության դեմ:

Քանի որ իմ զավակունք
Այսպես կու մընան պանդուխտ,-
Ինձ միշտ սըգավոր կըտեսնեք,
Այս է անխաբ իմ սուրբ ուխտ…:

Գետի սուրբ ուխտը հայկական ոգու տոկունության խորհրդանիշն է:
Որպես ռոմանտիկական բանաստեղծ Ռաֆայել Պատկանյանն այս բանաստեղծության մեջ թանձրացնում է անցյալի և ապագայի բաժանարար գիծը:

Տես նաև Դուրյան ՏրտունջքՇահազիզ Սմբատ Լևոնի վիշտը և Պեշիկթաշլյան Պոեզիա

Ռաֆայել Պատկանյան | Արաքսի արտասուքը | համառոտ Ռաֆայել Պատկանյան | Արաքսի արտասուքը | համառոտ Reviewed by ՏԱՐԸՆԹԵՐՑՈՒՄ on 2:50:00 Rating: 5
Технологии Blogger.